منظور از شرکتهای تعاونی چیست؟ به همراه قوانین مرتبط با معافیتهای مالیاتی آنها

شرکت های تعاونی شرکت هایی هستند که تمام یا حداقل ۵١% سرمایه به وسیله اعضا در اختیار شرکت تعاونی قرار می گیرد و وزارتخانه ها، سازمان ها، شرکت های دولتی و وابسته به دولت و تحت پوشش دولت، بانک ها، شهرداری ها، شوراهای اسلامی کشوری، بنیاد مستضعفان و سایر نهادهای عمومی می توانند جهت اجرای بند ٢ اصل ۴٣ قانون اساسی از راه وام بدون بهره یا هر راه مشروع دیگر از قبیل مشارکت، مضاربه، مزارعه، مساقات اجاره، اجاره به شرط تملیک، شرط فروش اقساطی و صلح اقدام به کمک در تامین یا افزایش سرمایه شرکت های تعاونی نمایند بدون آنکه عضو باشند.

انواع شرکت تعاونی

شرکت تعاونی به لحاظ نوع فعالیت به دو دسته تقسیم می شود:

1. شرکت تعاونی تولید: شرکتی است که به منظور اشتغال اعضاء در امور مربوط به کشاورزی، دامداری، دامپروری، پرورش و صید ماهی، شیلات، صنعت، معدن، عمران شهری و روستایی و عشایری و نظایر این ها فعالیت می نماید.
2. شرکت تعاونی توزیع: شرکتی است که در امور مربوط به تهیه و توزیع کالا، مسکن، خدمات و سایر نیازمندی های اعضاء فعالیت می نماید.

شرکت های تعاونی به لحاظ عضویت به دو دسته تقسیم می شوند:

1. شرکت تعاونی عام: شرکتی است که عضویت در آن برای همه آزاد است و موسسین یا شرکت باید برای تأمین قسمتی از سرمایه اولیه و یا افزایش سرمایه شرکت، سهام آنرا به عموم عرضه نمایند.
2. شرکت تعاونی خاص: شرکتی است که عضویت در آن منحصراً برای گروهی خاص از قبیل: کارگران، کارمندان، کشاورزان، دانشجویان، ایثارگران، زنان، مشاغل خاص و نظایر این موارد آزاد باشد، بدیهی است شرکت تعاونی موظف به پذیرش متقاضیان واجد شرایط بوده و از این نظر محدودیتی برای عضویت وجود ندارد.

انواع گرایش های شرکت تعاونی در ایران

شرکت های تعاونی معمولا با چنین گرایش هایی تشکیل می شوند:

• کشاورزی
• صنعتی
• معدنی
• عمرانی
• خدماتی
• مسکن
• فرش دستباف
• تامین کننده نیاز تولید کنندگان
• تامین کننده نیاز مصرف کنندگان اعتبار
• حمل و نقل
• تولیدی
• توزیعی
• تامین نیاز صنوف خدماتی
• مصرف آموزشگاهی

اهداف تشکیل شرکت تعاونی در نظام اقتصادی ایران

در نظام اقتصادی کشور ما شرکت های تعاونی با اهداف متعددی تشکیل می شوند که عوامل آن عبارتند از:

• ایجاد و تامین شرایط و امکانات کار برای همه به منظور رسیدن به اشتغال کامل
• قرار دادن وسائل کار در اختیار کسانی که قادر به کارند ولی وسائل کار ندارند
• پیشگیری از تمرکز و تداول ثروت در دست افراد و گروه های خاص جهت تحقق عدالت اجتماعی
• جلوگیری از کارفرمای مطلق شدن دولت
• قرار گرفتن مدیریت و سرمایه و منافع حاصله در اختیار نیروی کار و تشویق بهره برداری مستقیم از حاصل کار خود
• پیشگیری از انحصار احتکار تورم و اضرار به غیر
• توسعه و تحکیم مشارکت و تعاون عمومی بین همه مردم

معافیت های مالیاتی شرکت های تعاونی

پیشنهاد می کنیم پیش از ادامه این مقاله، سری به صفحه مالیات شرکت ها بزنید و اطلاعات کاملی در این باره کسب کنید. قانون مالیات های مستقیم، مصوب 1366، برای تعاونی ها معافیت های مالیاتی ذیل را در نظر گرفته است:

اتحادیه های تعاونی از پرداخت مالیات درآمد حاصل از حق عضویت دریافتی از اعضا معاف اند.

شرکت های تعاونی ذیل به طور کلی از پرداخت مالیات معاف اند:

• شرکت های تعاونی مصرف کارکنان موسسات دولتی؛
• شرکت های تعاونی مسکن کارکنان موسسات دولتی؛
• شرکت های تعاونی مصرف کارکنان موسسات غیر دولتی؛
• شرکت های تعاونی صیادان؛
• شرکت های تعاونی دانشجویان؛
• شرکت های تعاونی دانش آموزان؛
• شرکت های تعاونی تولیدی روستایی مشروط به اینکه متشکل از ساکنان روستا باشند.

معافیت شرکت های تعاونی مصرف و مسکن کارکنان موسسات دولتی و غیر دولتی از مالیات، مشروط بر این است که طبق اساسنامه منحصراَ برای کارکنان یک موسسه تشکیل شده و فقط مجاز به تامین کالا و مسکن برای اعضا باشند. در صورتی که ثابت شود شرکت برای اشخاص غیر عضو کالا و مسکن تامین کرده است، در موارد تخلف علاوه بر مالیات متعلق، مشمول جریمه غیر قابل بخشش، معادل پنجاه درصد مالیات متعلق خواهد شد. اعضای شرکت های تعاونی مسکن کارکنان موسسات دولتی و غیر دولتی باید هنگام عضو شدن در شرکت فاقد مسکن باشند و هر گاه خلاف موضوع ثابت شود، عضو مذکور نسبت به سهم خود از درآمد مشمول مالیات، از پرداخت مالیات معاف نخواهد بود.

در شرکت های تعاونی تولیدی روستایی، اعضا باید از ساکنان روستا باشند، هر یک از اعضا که ساکن روستا نباشد، نسبت به سهم خود از درآمد مشمول مالیات، از پرداخت مالیات معاف نخواهد بود. هیئت مدیره شرکت های تعاونی روستایی موظف اند فهرست اسامی اعضای غیر ساکن روستا را ظرف یک ماه از تاریخ تشکیل شرکت به حوزه مالیاتی اطلاع دهند، در غیر این صورت شرکت از معافیت مالیاتی در آن سال استفاده نخواهد کرد.

شرکت های تعاونی معدنی معادن بزرگ که برای آن ها پروانه اکتشاف یا بهره برداری از طرف وزارت معادن صادر شده باشد، برای مدت پنج سال از تاریخی که معدن به گواهی وزارت صنایع و معادن، آماده بهره برداری بوده است، از پرداخت مالیات معاف خواهند بود.

مبالغی که به موجب بندهای 1 تا 3 ماده 25 قانون بخش تعاونی، از سود خالص سالیانه شرکت یا اتحادیه های تعاونی به عنوان ذخیره قانونی، اندوخته احتیاطی و حق تعاون و آموزش کسر و برداشت می شود، به شرط ثبت شدن در دفاتر قانونی شرکت و اتحادیه، جزء هزینه محسوب و از درآمد مشمول مالیات کسر خواهد شد.

تاثیر ماده 173 ق. م. م بر ماده 111 قانون شرکت های تعاونی

 همانطور که مطلع هستید , طبق ماده واحده قانون استفساریه درخصوص تأثیر ماده 173 قانون مالیات های مستقیم بر ماده 111 قانون شرکت های تعاونی مصوب 29/2/1372 مجلس شورای اسلامی , ماده 173 قانون مالیات های مستقیم مصوب اسفندماه 1366 ناسخ ماده 111 قانون شرکت های تعاونی مصوب خردادماه 1350 نبوده , در نتیجه معافیت مالیات بردرآمد شرکت های تعاونی روستائی متشکل از افراد ساکن حوزه عمل شرکت که به امر کشاورزی مباشرت مستقیم دارند و شرکت های تعاونی کارگری , مصرف , مسکن و اعتبار و نیز اتحادیه های آن ها و همچنین شرکت های تعاونی صنایع دستی و صیادان و آموزشگاه ها و اتحادیه های آن ها بابت دوره عمل سال 1368 و سنوات بعد به قوت خود باقی است.

 اما در ارتباط با این موضوع احکام و مقررات مالیاتی و تعاونی دیگری مطرح است که مجموع آن ها مأموران و مراجع مالیاتی را در رسیدگی به پرونده مالیاتی برخی شرکت ها و اتحادیه های تعاونی مواجه با ابهام می نماید. علیهذا به منظور رفع اشکال در این خصوص و اتخاذ رویه واحد و تسریع در انجام وظایف محوله نکات ذیل را که به تأئید هیأت عمومی شورای عالی مالیاتی رسیده است. متذکر شده مقرر می دارد مفاد آنرا دقیقا حسب مورد به موقع اجرا گذارند.

• تداوم معافیت مالیاتی شرکت ها و اتحادیه های مذکور در ماده 111 قانون شرکت های تعاونی مسلما سبب لغو معافیت های مقرر در قانون مالیات های مستقیم مصوب اسفندماه 1366 و اصلاحیه آن نبوده و درآمد شرکت ها و اتحادیه های تعاونی موضوع ماده 133 اصلاحی قانون اخیرالذکر طبق همین ماده بدون الزام به رعایت شرایط مقرر در قانون بخش تعاونی اقتصاد جمهوری اسلامی ایران مصوب 13/6/1370, از ابتدای سال 1371 با رعایت سایر مقررات و دستورالعمل های قبلی از پرداخت مالیات معاف خواهد بود.
• طبق ماده 69 قانون بخش تعاونی اقتصاد فوق الذکر, کلیه شرکت ها و اتحادیه های تعاونی موظف بوده اند حداکثر ظرف شش ماه پس از تصویب قانون یادشده اساسنامه خود را با آن قانون تطبیق دهند و پس از تائید وزارت تعاون تغییرات اساسنامه خود را به عنوان تعاونی به ثبت برسانند, در غیر اینصورت نمی توانند از مزایای مربوط به بخش تعاونی و قانون اخیر برخوردار باشند. بنابراین درآمد شرکت ها و اتحادیه های مشمول ماده 111 مورد بحث , با توجه به اینکه اصولا حکم قانون عطف به ماسبق نمی گردد.

 تا تاریخ 13/6/1370 ( تاریخ تصویب قانون ) و پس از آن هم حداقل تا پایان شش ماه مهلت مقرر در ماده 69 مزبور معاف از مالیات هستند , اما از آن پس شرکت ها و اتحادیه های پیش گفته صرفا در صورت تطبیق اساسنامه به ترتیب بالا برخوردار از معافیت موضوع ماده 111 خواهند بود , مگر آنکه قطع نظر از ماده 111 قانون شرکت های تعاونی , وضعیت آن ها منطبق با ماده 133 اصلاحی قانون مالیات های مستقیم باشد که در اینصورت باید از معافیت ماده 133 اخیرالذکر برخوردار گردند.

• در مورد شرکت های تعاونی که وفق ماده 69 قانون بخش تعاونی اقتصاد مصوب 13/6/1370 اساسنامه خود را با این قانون تطبیق نداده باشند , حکم تبصره 3 ماده 148 قانون مالیات های مستقیم مصوب اسفندماه 1366 و اصلاحیه های بعدی ( پذیرفتن ذخایر موضوع بندهای 1 و 2 ماده 15 قانون شرکت های تعاونی مصوب 1350 بعنوان هزینه های قابل قبول ) نسبت به آن ها اعمال و درخصوص شرکت ها و اتحادیه های تعاونی که اساسنامه خود را با قانون بخش تعاونی اقتصاد نامبرده تطبیق داده یا براساس این قانون تشکیل شده باشند , به جای بندهای 1 و 2 ماده 15 مذکور حکم بندهای 1 و 3 ماده 25 قانون بخش تعاونی اقتصاد (ذخیره قانونی حداقل 5% به بالا و حق تعاون آموزش به میزان چهاردرصد به موقع اجرا گذارده خواهد شد.

ماده 133 در مورد معافیت های مالیاتی شرکت های تعاونی چه می گوید؟

ماده 133- صد درصد (100%) درآمد صندوق حمایت از توسعه بخش کشاورزی، شرکت های تعاونی روستایی، عشایری، کشاورزی، صیادان، کارگری، کارمندی، دانشجویان و دانش آموزان و اتحادیه های آن ها از مالیات معاف است.

تبصره دولت مکلف است معادل مالیات بردرآمد متعلق به آن قسمت از سود ابرازی سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران را که با تصویب مجمع عمومی برای سرمایه گذاری در شرکت های تعاونی روستایی اختصاص داده می شود، پس از وصول و واریز آن به حساب درآمد عمومی کشور، از محل اعتبار ردیف خاصی که به همین منظور در قانون بودجه کل کشور پیش بینی می شود در وجه سازمان مذکور مسترد نماید.

نرخ مالیات متعلق به درآمد شرکت های تعاونی

 براساس تبصره (6) الحاقی به ماده (105) قانون مالیات های مستقیم، درآمد مشمول مالیات ابرازی شرکت ها و اتحادیه های تعاونی متعارف و شرکت های تعاونی سهامی عام مشمول بیست و پنج درصد (25%) تخفیف از نرخ موضوع این ماده است.

با توجه به مفاد تبصره مذکور، جهت رفع ابهامات موجود و هماهنگی و وحدت رویه موارد زیر موکدا یادآوری می گردد:

• طبق بند (8) ماده (1) قانون اجرای سیاست های کلی اصل چهل و چهارم (44) قانون اساسی مصوب 1386/11/8، «شرکت تعاونی، شخص حقوقی است که با رعایت قانون بخش تعاونی اقتصاد جمهوری اسلامی ایران مصوب 1370 مجلس شورای اسلامی و موادی از قانون شرکت های تعاونی مصوب 1350 که نسخ نشده است و اصلاحات بعدی آن ها تشکیل شده باشد. این نوع شرکت تعاونی متعارف نیز نامیده می شود». همچنین بر اساس بند (9) ماده (1) همان قانون، «شرکت تعاونی سهامی عام، نوعی شرکت سهامی عام است که با رعایت قانون تجارت و محدودیت های مذکور در این قانون(قانون اجرای سیاست های کلی اصل چهل و چهارم (44) قانون اساسی) تشکیل شده باشد». بنابراین صرفا شرکت های تعاونی و اتحادیه های آن ها و شرکت های تعاونی سهامی عام که تشکیل آن ها در انطباق با تعاریف مذکور باشد مشمول تخفیف موضوع تبصره مزبور هستند.
• با توجه به صراحت تبصره (6) ماده 105 قانون مالیاتهـای مستقیم، درآمد مشمول مالیات ابرازی شرکت ها و اتحادیه های تعاونی متعارف و شرکت های تعاونی سهامی عام مشمول بیست و پنج درصد(25%) تخفیف از نرخ موضوع ماده مذکور است و درآمدهای کتمان شده، هزینه های برگشتی و سایر مواردی که براساس مقررات به درآمد مشمول مالیات ابرازی شرکت اضافه می شود مشمول تخفیف مذکور نبوده و به نرخ مقرر در ماده 105 قانون مالیات های مستقیم مشمول مالیات است. در مواردی هم که درآمد شرکت و اتحادیه به روش علی­الراس تعیین می­گردد، درآمد مشمول مالیات ابرازی اشخاص مذکور، مشمول تخفیف یادشده خواهد بود.